Bij niertransplantatie wordt er boven de linker of rechter lies een donornier geplaatst. Hiermee kan de nierfunctie van de patiënt tot vijftig procent (of soms wel meer) verbeteren, mits de getransplanteerde nier goed functioneert. Met een transplantatie verbetert de algemene gezondheidstoestand van de patiënt.

Welke patiënten komen in aanmerking voor transplantatie?

Zodra een patiënt nierschade stadium 5 bereikt en soms al bij stadium 4, wordt de mogelijkheid van transplantatie bekeken. Een belangrijk criterium is de algemene conditie van de patiënt. Als hart- en bloedvaten aangetast zijn, zoals bij chronische nierschade en bij diabetes vaak voorkomt, of er terugkerende chronische urineweginfecties aanwezig zijn, kan van transplantatie worden afgezien. Omdat op oudere leeftijd de conditie langzaam verslechtert, wordt op hoge leeftijd meestal niet meer voor transplantatie gekozen, maar een leeftijdsgrens is er niet.

Hoe verloopt het transplantatieproces?

Als een patiënt besluit om het transplantatieproces in te gaan, wordt hij eerst uitgebreid getest om te kijken of hij geschikt is voor transplantatie. Als alles in orde is, wordt de patiënt door zijn arts aangemeld bij Eurotransplant in Leiden. Hier wordt hij op de wachtlijst geplaatst. Namens de Nederlandse Transplantatiestichting coördineert deze organisatie alle aanvragen en aanbiedingen van organen in Nederland en vijf andere landen. De meeste transplantaties gebeuren met nieren van overleden donoren maar in toenemende mate stellen familie of vrienden van nierpatiënten een nier ter beschikking.

Donoren uit de directe omgeving van de patiënt

Er wordt daarom onderzocht of er een levende donor beschikbaar is. In de eerste plaats wordt hiervoor in de directe omgeving van de patiënt gezocht. Als daar geen geschikte of vrijwillige donor aanwezig is moet de patiënt geduld hebben en wachten tot er een nier beschikbaar is van een overleden persoon.

Aangezien dit wachten enkele jaren kan duren en er in veel gevallen mensen uit de directe omgeving wel een nier af willen staan, maar niet voldoende matchen, is er een alternatief systeem ontwikkeld: De cross-over niertransplantatie. Hierbij worden nierpatiënten aan elkaar gekoppeld waarbij kruislings gedoneerd wordt. De ene nierpatiënt krijgt de nier van de donor uit de relatiekring van de ander en omgedraaid. Deze operaties vinden doorgaans tegelijk plaats.

Transplantatie van een nier van een levende donor heeft de voorkeur, omdat de nier direct overgeplaatst kan worden van de donor naar de ontvanger. Bij transplantatie met een overleden donor zit er altijd een aantal uren tussen. Bij levende donor transplantatie wordt dialyse behandeling vaak voorkomen, doordat de nier van de levende donor doorgaans veel sneller beschikbaar is en de transplantatie kan plaatsvinden voordat dialyse moet worden gestart. De donor kan prima functioneren met één nier.

Hoe lang duurt het wachten op een donornier?

Het wachten op een donornier via de wachtlijst van Eurotransplant duurt van enkele maanden tot 6 jaar. De gemiddelde wachttijd is vier-en-een-half jaar.

De wachttijd is afhankelijk van verschillende factoren:

  • De hoeveelheid donornieren. Aangezien er nog steeds een tekort aan donornieren is, is de wachttijd lang.
  • De weefselkenmerken. Soms staat een patiënt lang op de wachtlijst, omdat er geen donornier met de juiste weefselkenmerken beschikbaar komt.

Donor ja of nee

Iedereen boven de 18 kan zich eenvoudig registreren als donor. Als er niets is vastgelegd, moeten nabestaanden beslissen. Dit is een zware beslissing voor mensen waarvan net een dierbare overleden is.

En dan is er een donornier beschikbaar….

Een patiënt op de wachtlijst moet altijd bereikbaar zijn, zodra een nier beschikbaar is moet er snel gehandeld worden. Als een patiënt opgeroepen wordt, moet hij zo snel mogelijk naar het ziekenhuis. Er worden diverse onderzoeken gedaan, om de kans op afstoting te verkleinen. Een belangrijk onderzoek daarbij is de kruisproef, waarbij gekeken wordt of het bloed van de patiënt reageert op het bloed van de donor. Tevens wordt de conditie van de donornier getest. Het kan voorkomen dat er in deze fase toch afgezien wordt van transplantatie.

De operatie niertransplantatie

Bij niertransplantatie wordt de donornier onder in de buik geplaatst, terwijl de eigen nieren meestal blijven zitten. In de meeste gevallen gaat de nier binnen drie dagen werken. Soms is tijdelijke nog dialyse nodig. De getransplanteerde patiënt mag meestal twee tot drie weken na de operatie naar huis.

Hoe groot is de kans op afstoting?

Er bestaat altijd een kans dat de nier afgestoten wordt. De nier gaat dan slechter werken en gaat soms verloren. Afstoting kenmerkt zich door verminderde nierfunctie die je kan meten met bloedonderzoek. Om de kans op afstoting te verkleinen krijgt de patiënt vanaf de transplantatie medicijnen.

Doorgaans functioneert na een jaar ongeveer 80 procent van de getransplanteerde nieren goed. Na vijf jaar is dit ongeveer 50 procent. Wanneer de nier afgestoten is, moet de patiënt zich opnieuw op de wachtlijst laten plaatsen en zal meestal gedialyseerd moeten worden. De tweede transplantatie heeft bijna evenveel slagingskans als de eerste.

Bij familietransplantaties zijn de slagingscijfers hoger.

Vrijwillige nierdonatie

Het afstaan van een nier is zowel lichamelijk als emotioneel een ingrijpende gebeurtenis. Het is uiterst belangrijk dat de donor geheel vrijwillig, zonder druk van buitenaf de nier afstaat. De brochure Relatietransplantatie van de Nierstichting helpt om een weloverwogen beslissing te maken.